Stippen... Lieveheersbeestje in Pijnacker

Stippen!



  Klik op de foto's voor een vergroting.   






elff03

Lieveheersbeestje in Pijnacker Auteur: Caroline Elfferich


Nieuw soort lieveheersbeestje in Pijnacker

In de zomer van 2004 zaten er in onze pruimenboom twee lieveheersbeestjes die er ongewoon uitzagen. De ene was lichtoranje zonder stippen en de andere was rood met 19 dikke zwarte stippen. Vooral de eerste vond ik merkwaardig, omdat ik nog niet eerder een stippelloos lieveheersbeestje had gezien. Bij nader inzien bleek hij toch enkele fletse stipjes te hebben en wat me verder opviel was dat het achterlijf er een beetje verkreukeld uitzag. Tot mijn verbazing zag ik even later de verschillend gekleurde kevers met elkaar paren. Dat had ik ook nog nooit gezien.
Eind juni lees ik in Natura, het tijdschrift van de KNNV, dat een nieuw soort lieveheersbeestje Nederland aan het koloniseren is. Het gaat om het veelkleurig Aziatisch lieveheersbeestje (Harmonia axyridis), een kevertje met een zeer variabel kleurpatroon. Op diverse plaatsen in Nederland is dit lieveheersbeestje uitgezet voor de biologische bestrijding van bladluizen en ze blijken zich in het wild goed te kunnen handhaven. Als ik de foto’s bij het artikeltje bekijk herken ik meteen het stippelloze lieveheersbeestje dat ik in de pruimenboom heb gezien.
Enkele dagen later ga ik uit nieuwsgierigheid in de pruimenboom zoeken naar kleurige kevers. Zonder moeite vind ik een aantal veelkleurige Aziatische lieveheersbeestjes en wel in 7 verschillende kleurpatronen. Ik besluit de waarneming te melden op de website van de KNNV (www.knnv.nl). Al snel krijg ik een reactie van de Plantenziektekundige Dienst uit Wageningen met de vraag of ik enkele exemplaren wil opsturen.
In een plastic doosje van de punaises heb ik een aantal lieveheersbeestjes opgestuurd. De volgende dag krijg ik bericht dat ze goed zijn aangekomen en dat het inderdaad Harmonia axyridis betreft. Verder krijg ik een uitgebreide beschrijving van de larven en de poppen van deze soort met de vraag of die ook aanwezig zijn in de pruimenboom.
Opnieuw speur ik tussen het gebladerte en jawel, daar zijn tenminste 10 zeer actieve larven op luizenjacht. De larven zijn ca. 1 cm lang, zwart en stekelig met helderoranje vlekken op het achterlijf. Poppen waren er nog niet, maar ik zag enkele larven die zich aan de punt van het achterlijf begonnen vast te zetten op de bovenkant van een blaadje. Dat bleek de beginfase van het popstadium. Een paar dagen later zijn er wel een paar poppen te bewonderen. Net als de larven zijn ook de poppen zwart met oranje gekleurd.
Op 27 juli zie ik een heldergele beweeglijke pop in de boom. Dit diertje heeft nog maar net zijn larvenhuid afgestroopt. Ik besluit hem mee naar huis te nemen. Later op de dag is de pop uitgekleurd en heeft de gebruikelijke zwart met oranje kleur. Op 2 augustus, dus precies een week later, is een rode kever met 19 fletse zwarte vlekjes uit de pophuid gekropen. Helaas heb ik het niet gezien gebeuren.
In de loop van augustus zijn de veelkleurige Aziatische lieveheersbeestjes verdwenen uit de pruimenboom. Op andere plekken in Pijnacker zie ik af en toe nog een enkele volwassen kever. Zoals bijvoorbeeld op mijn jas na een fietstochtje in het dorp of in een spinnenweb in de voortuin. Buiten het dorp heb ik Harmonia axyridis maar twee keer gezien. De ene zat langs een holle weg in Epen (Zuid-Limburg) en de andere zat op de schouder van een mevrouw die naast mij in de rij stond bij het reuzenrad in Familiepark Drievliet (Rijswijk).
Begin oktober word ik aan de Gantellaan in Tolhek verrast door een grote stekelige Harmonia larve, die heldhaftig over het schoolplein wandelt. Op een rustig moment in de avond ben ik teruggegaan om te kijken waar het beestje vandaan kwam. In de pioniervegetatie rond een dood boompje blijken tenminste 12 larven en 2 poppen te zitten. Ik had niet verwacht zo laat in het seizoen larven te vinden, maar ook elders in het land zijn ze in oktober nog waargenomen.
Het zijn prachtige kevers en ik vind het heel leuk om ze te zoeken en te bekijken. Toch heb ik ook mijn twijfels bij een diersoort die zich na introductie explosief vermeerderd in het wild. Er zijn veel voorbeelden van ecosystemen die ernstig verstoord raakten na de introductie van een nieuwe soort. Aanvankelijk heb ik me zelfs even afgevraagd of het niet beter zou zijn om alle veelkleurige Aziatische lieveheersbeestjes uit de pruimenboom te vangen en te doden. Het idee om de kevers dood te maken stond me echter niet erg aan en ondertussen weet ik dat het een nutteloze actie zou zijn omdat ze al veel te wijd verspreid zijn in Nederland. In 2003 zijn al veel waarnemingen van Harmonia axyridis gedaan, vooral binnen de bebouwde kom in de zuidelijke helft van het land. Er valt niets meer tegen de opmars van het kevertje te doen.
Waarom gebruikt men een exotisch lieveheersbeestje als biologische bestrijder, terwijl er in Nederland ook diverse soorten luizenetende lieveheersbeestjes zijn? Enkele voordelen van Harmonia axyridis blijkt te zijn dat je ze gemakkelijk kunt kweken, ze hebben een grote predatiecapaciteit en ze zijn al bij lage temperaturen actief. Omdat het in Nederland niet verboden was heeft men de kevers tot en met 2002 op diverse plaatsen in het vrije veld uitgezet. Inmiddels is er een verscherpte wetgeving waardoor het niet meer zo eenvoudig is om dieren in Nederland uit te zetten.

Caroline Elfferich

Een boeiend en goed leesbaar artikel over het veelkleurig Aziatisch lieveheersbeestje is:
Het lieveheersbeestje Harmonia axyridis in Nederland: een aanwinst voor onze fauna of een ongewenste indringer (Coleoptera: Coccinellidae)? Jan Cuppen, Theodoor Heyerman, Paul van Wielink en Antoon Loomans. Nederlandse Faunistische Mededelingen 20-2004.




Foutje gevonden? Meld het hier. ©opyright boodschap hier.
sluiten x